Prace wzbronione kobietom w ciąży w biurze i magazynie: komputer, wózek, dźwiganie

Pracownica, która rano siedzi przy komputerze, a po południu przyjmuje dostawę w magazynie, przychodzi z zaświadczeniem o ciąży. I wtedy zaczyna się zgadywanie: ile godzin może teraz pracować przy komputerze? Czy może jeszcze podjechać paleciakiem pod regał? Ile może podnieść?

Prace wzbronione kobietom w ciąży nie są sprawą wyczucia. Wszystkie te limity stoją w jednym rozporządzeniu, a limit przy monitorze krąży nawet w dwóch błędnych wersjach. Pokażę Ci, co dokładnie mówi przepis o monitorze, wózkach, drabinach i dźwiganiu, czym różnią się limity w ciąży i przy karmieniu piersią, co zmienić w dokumentach, zanim pracownica zgłosi ciążę, a po zgłoszeniu: kiedy wystarczy zmienić zadania lub godziny, a kiedy trzeba przenieść pracownicę do innej pracy albo zwolnić ją z obowiązku świadczenia pracy.

Skąd się biorą zakazy w ciąży: rozporządzenie, nie lista zaleceń

Kodeks pracy mówi wprost, że kobiety w ciąży i kobiety karmiące dziecko piersią nie mogą wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia, które mogą mieć niekorzystny wpływ na ich zdrowie, przebieg ciąży lub karmienie (art. 176 § 1 Kodeksu pracy). Prace wzbronione kobietom w ciąży i kobietom karmiącym wymienia rozporządzenie Rady Ministrów z 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią. Wszystkie limity prac wzbronionych w ciąży i przy karmieniu piersią w tym wpisie pochodzą z załącznika do tego rozporządzenia.

To rozporządzenie, więc pracodawca nie może go traktować jak zbioru dobrych rad. Jeśli w ocenie ryzyka albo w zakresie obowiązków piszesz „niezalecane” przy czymś, co przepis zakazuje, dokument jest po prostu błędny.

Na stanowisku biurowo-magazynowym w ciąży liczą się przede wszystkim cztery liczby:

Kobieta w ciąży a praca przy komputerze: ile godzin?

Łącznie najwyżej 8 godzin na dobę. Do tego jednym ciągiem przy monitorze najwyżej 50 minut, a potem co najmniej 10 minut przerwy, która wlicza się do czasu pracy (załącznik, część I ust. 1 pkt 12 rozporządzenia). To dwa osobne limity i oba obowiązują jednocześnie.

W obiegu krążą dwie błędne wersje. Pierwsza: „50 minut zamiast 8 godzin”, jakby jeden limit zastępował drugi. Druga: „najwyżej 4 godziny przy komputerze”. Obie podał nam nawet czat AI, kiedy przy ocenie ryzyka sprawdzaliśmy ten punkt. Liczby 4 godziny w przepisie nie ma.

Reguła ogólna pochodzi z rozporządzenia w sprawie BHP na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (§ 7) i dotyczy tylko osób, które używają monitora co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy (§ 2 pkt 4). Limit dla ciąży obowiązuje bez względu na to, ile czasu w ciągu dnia pracownica spędza przy monitorze. Nie ma też wyboru między przerwą a przeplataniem pracy: po najwyżej 50 minutach musi być co najmniej 10 minut przerwy. To dwa razy dłużej niż 5 minut z reguły ogólnej, a przerwa przychodzi o 10 minut wcześniej.

Policzmy czas pracy w ciąży przy komputerze. Przy zwykłym 8-godzinnym dniu pracy, w którym pracownica robi tylko pracę przy komputerze, wychodzi 8 cykli po 50 minut przy ekranie i 10 minut przerwy. To najwyżej 6 godzin 40 minut przy monitorze. W praktyce pilnujesz więc przede wszystkim przerw po 50 minutach. Dłuższej zmiany w ciąży i tak nie będzie: także w równoważnym systemie czasu pracy czas pracy pracownicy w ciąży nie może przekraczać 8 godzin (art. 148 pkt 2 Kodeksu pracy), a nadgodzin nie wolno jej zlecać (art. 178 § 1).

Co jeszcze sprawdzić przy samym stanowisku komputerowym, opisujemy we wpisie Ocena ryzyka zawodowego pracownika biurowego: co wpisać i jakie błędy.

Kobieta w ciąży w magazynie: paleciak, drabina i inne zakazy

Rozporządzenie zakazuje kobietom w ciąży przewożenia ładunków na wózku jednokołowym (taczce) i wózku wielokołowym poruszanym ręcznie (część I ust. 1 pkt 9). Słowo „paleciak” w przepisie nie pada, ale ręczny wózek paletowy i zwykły wózek magazynowy to właśnie wózki wielokołowe pchane albo ciągnięte siłą rąk.

Ten zakaz nie ma progu masy. Nie chodzi o ciężkie palety, tylko o każdy ładunek przewożony takim wózkiem. Pracodawca nie może więc „nie zalecać” paleciaka i liczyć, że pracownica sama z niego zrezygnuje. Trzeba zmienić podział zadań: kto rozładowuje dostawę, kto podjeżdża pod regał, kto odwozi palety.

W magazynie są jeszcze trzy zakazy, które łatwo przeoczyć:

• Drabiny. W ciąży nie wolno wchodzić ani schodzić po drabinach i klamrach, a praca na wysokości jest dozwolona tylko na stałych podestach i galeriach z pełnym zabezpieczeniem przed upadkiem (część VIII ust. 2). Drabina schodkowa przy regale też się liczy.
• Pchanie i ciągnięcie. Jeśli ruszenie przedmiotu z miejsca oburącz wymaga siły ponad 30 niutonów (N) przy pchaniu albo 25 N przy ciągnięciu, ta praca jest zakazana (część I ust. 1 pkt 6). 30 N to mniej więcej ciężar przedmiotu o masie 3 kg. Do tego zakaz udziału w zespołowym przemieszczaniu przedmiotów, czyli także wspólnego pchania i przesuwania, oraz ręcznego przetaczania i wtaczania przedmiotów okrągłych (pkt 7).
• Stanie. Praca na stojąco łącznie najwyżej 3 godziny w czasie zmiany, jednorazowo do 15 minut, a potem 15 minut przerwy (pkt 11).

Ile kg może dźwigać kobieta w ciąży, a ile karmiąca piersią?

Kobieta w ciąży może ręcznie podnosić i przenosić przedmioty do 3 kg (część I ust. 1 pkt 2). Przy przenoszeniu pod górę, np. po schodach, przy pracy stałej nie wolno jej przenosić niczego, a przy pracy dorywczej przedmiotów powyżej 1 kg (pkt 5).

Kobieta karmiąca dziecko piersią ma inne limity: 6 kg przy pracy stałej i 10 kg przy pracy dorywczej (część I ust. 2 pkt 2). Praca dorywcza to w rozporządzeniu praca wykonywana do 4 razy na godzinę, jeśli łącznie nie trwa dłużej niż 4 godziny na dobę. Przy noszeniu na odległość ponad 25 m albo na wysokość ponad 4 m limit karmiącej to 6 kg także przy pracy dorywczej, a przy przenoszeniu pod górę (po schodach, pochylniach) też 6 kg, a przy nachyleniu ponad 30° przy pracy stałej tylko 4 kg (pkt 5-7). Różnice widać najlepiej obok siebie:

U karmiącej limit wózka obejmuje też masę samego wózka (znajdziesz ją na tabliczce znamionowej), na nierównym albo nieutwardzonym podłożu spada do 60%, a trasa nie może przekraczać 200 m (część I ust. 2 pkt 12 i 14).

Jak wpisać limity do opisu stanowiska, zanim pracownica zgłosi ciążę

Uwzględnianie ochrony zdrowia pracownic w ciąży i karmiących piersią to jeden z ogólnych obowiązków pracodawcy, który nie czeka na zgłoszenie ciąży (art. 207 § 2 pkt 5 Kodeksu pracy). Najprościej zrobić to w opisie stanowiska w ocenie ryzyka:

• wpisz typowe masy tego, co się na stanowisku podnosi (kartony, paczki, segregatory), żeby od razu było widać, co przekracza 3, 6 i 10 kg;
• wpisz sprzęt transportowy z masą własną (paleciak, wózek platformowy) i drabiny;
• przy każdym takim zagrożeniu dopisz osobno limit dla ciąży i osobno dla karmienia piersią.

Limity powinny być w każdej karcie stanowiska z ręcznym przenoszeniem, nie tylko w jednej. Szerzej piszemy o tym we wpisie Ocena ryzyka zawodowego kilku stanowisk: niespójności przed kontrolą PIP.

Stanowisko łączone biuro i magazyn: gdzie łatwo o błąd

Ostatnio robiliśmy ocenę ryzyka dla stanowiska inżynierskiego, na którym część dnia to biuro, a część magazyn. W pierwszej wersji paleciak był dla kobiety w ciąży „niezalecany”. Po sprawdzeniu w rozporządzeniu poprawiliśmy to na „zakazany” w opisie stanowiska, w kartach zagrożeń, w tabeli i we wnioskach.

Na stanowisku łączonym łatwiej o błąd przy magazynie niż przy biurze. Przy biurze w ciąży zmieniasz głównie rytm pracy, czyli przerwy. Przy magazynie zmieniasz zakres zadań i musisz zdecydować, kto przejmuje wózek i drabinę. Poza opisem stanowiska, o którym piszę wyżej, popraw jeszcze:

Ocena ryzyka to obowiązek z art. 226 Kodeksu pracy, a pracownika trzeba o tym ryzyku poinformować. Stanowisko łączone komplikuje też szkolenia, o czym pisałam we wpisie Szkolenie okresowe BHP co ile na stanowisku łączonym: rok czy 5 lat.

Pracownica zgłosiła ciążę: zmiana zadań, godzin czy przeniesienie?

Kodeks pracy w art. 179 rozróżnia dwie sytuacje. Przy pracy wzbronionej bez względu na stopień narażenia pracodawca przenosi pracownicę do innej pracy, a jeśli to niemożliwe, zwalnia ją na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy (§ 1). Przy pozostałych pracach z wykazu najpierw dostosowuje warunki pracy albo skraca czas pracy tak, żeby usunąć zagrożenie. Dopiero gdy to niemożliwe lub niecelowe, przenosi pracownicę do innej pracy, a gdy i to niemożliwe, zwalnia ją na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy (§ 2). Tak samo postępuje, gdy przeciwwskazania do dotychczasowej pracy wynikają z orzeczenia lekarskiego (§ 3).

Wózek, taczka, drabina i zespołowe przemieszczanie są w wykazie bez żadnego progu, więc tych zadań pracownica w ciąży nie wykonuje wcale. Przy monitorze, staniu i dźwiganiu przepis podaje progi, więc tu można dostosować warunki albo czas pracy.

Przeniesienie na inne stanowisko jest potrzebne wtedy, gdy praca to głównie magazyn i po odjęciu zakazanych zadań niewiele z niej zostaje.

Pracownica nie traci na tym pieniędzy. Jeśli zmiana warunków, skrócenie czasu pracy albo przeniesienie obniża jej wynagrodzenie, przysługuje jej dodatek wyrównawczy (art. 179 § 4). W czasie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy zachowuje dotychczasowe wynagrodzenie (§ 5). Gdy przyczyna minie, pracodawca zatrudnia ją znów przy pracy i w wymiarze z umowy (§ 6).

Niezależnie od wykazu prac pracownicy w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej, a delegować poza stałe miejsce pracy albo zatrudniać w przerywanym systemie czasu pracy można ją tylko za jej zgodą (art. 178 § 1).

Najczęstsze pytania o prace wzbronione kobietom w ciąży

Pamiętaj: limity dla ciąży i karmienia piersią najlepiej wpisać do oceny ryzyka, zanim ktokolwiek przyniesie zaświadczenie. Wtedy zgłoszenie ciąży oznacza tylko przesunięcie kilku zadań, a nie nerwowe szukanie przepisu. Jeśli chcesz, sprawdzimy Twoje stanowiska i przygotujemy ocenę ryzyka zawodowego z tymi limitami.