Prace wzbronione kobietom w ciąży w biurze i magazynie: komputer, wózek, dźwiganie
czytaj więcej
Planujesz w następnym konkursie ZUS na BHP kupić obudowę na hałaśliwą maszynę, odciąg pyłu albo nowe oświetlenie hali? Zanim zaczniesz zbierać oferty, sprawdź, kiedy laboratorium ostatnio robiło u Ciebie pomiary czynników szkodliwych. Bez sprawozdania z takich pomiarów wniosek o dofinansowanie z ZUS na BHP przy tych zakupach… nie ma na czym stanąć.
Pokażę Ci na regulaminie i katalogu działań ZUS, które zakupy wymagają pomiarów, dlaczego przy pyłach liczą się dwie serie, co przygotować przy wózkach i stołach z regulacją, gdzie laboratorium nie jest potrzebne, i dlaczego pomiary trzeba mieć w ręku przed naborem, a nie w jego trakcie.
Spis treści
Które zakupy w konkursie ZUS BHP wymagają pomiarów?
Opieram się na najnowszej edycji konkursu, 2026.01 (dokumenty konkursu w Biuletynie Informacji Publicznej ZUS). Kolejnej edycji ZUS do 19 października 2026 r. nie ogłosił.
Pomiary czynników szkodliwych, a przy oświetleniu także uciążliwych, dołączasz do wniosku wtedy, gdy wymaga ich katalog działań, czyli zamknięta lista rzeczy, które ZUS dofinansowuje (§ 6 ust. 12 pkt 9 regulaminu konkursu). Przy zakupach, które najczęściej trafiają do zakładów produkcyjnych, wygląda to tak:
| Co chcesz kupić | Jakie pomiary dołączasz |
|---|---|
| Kabiny, obudowy, ekrany, tłumiki i materiały dźwiękochłonne (pkt 5 i 6) | Sprawozdanie z badań hałasu na stanowisku z laboratorium akredytowanego |
| Odciąg, okapy, ssawki, filtry, odpylacze (pkt 13) | Przedostatnie i ostatnie pomiary pyłów albo chemikaliów z laboratorium akredytowanego |
| Nowe oświetlenie pomieszczeń i stanowisk (pkt 8) | Pomiary obecnego oświetlenia z laboratorium akredytowanego |
| Klimatyzacja, gdy ciepło albo zimno z maszyn przekracza dopuszczalne wskaźniki mikroklimatu (pkt 12) | Przedostatnie i ostatnie pomiary mikroklimatu z laboratorium akredytowanego |
| Osłony i ekrany przed promieniowaniem optycznym, np. przy spawaniu (pkt 9) | Pomiary promieniowania optycznego z laboratorium akredytowanego, z których wynika przekroczenie maksymalnej dopuszczalnej ekspozycji (MDE) |
Pomiary dotyczą tylko stanowisk, na których planujesz takie działanie. Ocenę ryzyka zawodowego dołączasz za to dla każdego stanowiska objętego projektem (katalog pytań i odpowiedzi ZUS do konkursu 2026.01, pytania nr 85 i 91). Przy większości działań wyniki nie muszą przekraczać norm, ale muszą pokazać, co na stanowisku trzeba poprawić (pytanie nr 92). Wyjątki są dwa: klimatyzacja z pkt 12 i osłony przed promieniowaniem optycznym z pkt 9. Tam pomiary muszą wykazać przekroczenie wartości dopuszczalnych, bo to warunek dofinansowania.
Laboratorium musi mieć akredytację w zakresie danego pomiaru. Wykaz znajdziesz w bazie laboratoriów badawczych Polskiego Centrum Akredytacji (pytania nr 93 i 97).
Osłony do maszyn (pkt 1) pomiarów nie wymagają, ale mają własną listę dokumentów, od oświadczenia o czasie używania maszyny (co najmniej 3 lata, z podpisem kwalifikowanym) po schemat podłączenia do układu sterowania. Opisałam ją we wpisie Dotacja z ZUS na poprawę BHP przy maszynach - co kupisz, a czego nie.
Pomiary hałasu do wniosku o obudowę albo ekran
Przy kabinach, obudowach i ekranach (pkt 5) oraz tłumikach i materiałach dźwiękochłonnych (pkt 6) dołączasz dwa dokumenty: sprawozdanie z badań hałasu na stanowisku i rysunek miejsca montażu z opisem, o ile obniży się hałas. Te dwa punkty katalogu nie mają osobnego limitu kwoty, obowiązuje tylko ogólny limit projektu: 80% jego wartości, najwyżej 345 000 zł na działania inwestycyjne (§ 5 ust. 4 i 6 regulaminu).
Rysunek opiera się na pomiarze. Żeby napisać, że hałas spadnie z poziomu X do poziomu Y, musisz znać X. Bez pomiarów hałasu nie masz z czego policzyć efektu, który obiecujesz we wniosku.
Jeśli pracownicy są narażeni na hałas, takie pomiary powinieneś już mieć, bo wymaga ich art. 227 Kodeksu pracy. ZUS pisze wprost, że nie zakłada robienia ich tylko pod konkurs (pytania nr 85 i 89). Częstotliwość wynika z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy: co najmniej raz w roku, gdy ostatni wynik przekroczył 0,5 najwyższego dopuszczalnego natężenia (NDN), i co najmniej raz na dwa lata przy wyniku powyżej 0,2 do 0,5 NDN (§ 13 ust. 1).
Uważaj na stare sprawozdanie. Pomiary powtarza się za każdym razem, gdy zmieniło się wyposażenie, technologia albo warunki pracy, jeśli te zmiany mogły wpłynąć na poziom hałasu albo narażenia pracowników (§ 14 rozporządzenia). Jeśli po ostatnim pomiarze postawiłeś na hali nową maszynę, stary wynik nie opisuje już Twojego stanowiska.
Pomiary pyłów przy odciągu: dlaczego dwie serie
Przy odciągu i wentylacji chroniącej przed pyłem albo chemią (pkt 13) katalog wymaga sprawozdań z przedostatnich i ostatnich pomiarów, wykonanych z częstotliwością z rozporządzenia o badaniach i pomiarach. ZUS potwierdza, że ten wymóg wziął się właśnie z tego rozporządzenia (pytanie nr 98).
Dla pyłów, które nie są rakotwórcze ani mutagenne, rozporządzenie każe mierzyć (§ 4):
- co najmniej raz w roku, gdy ostatni wynik przekroczył 0,5 najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS);
- co najmniej raz na dwa lata, gdy wynik był powyżej 0,1 do 0,5 NDS.
Przy pyłach rakotwórczych albo mutagennych pomiary robi się częściej: co sześć albo co trzy miesiące, zależnie od wyniku (§ 6).
Firma, która regularnie robi pomiary zapylenia na stanowisku pracy, ma więc obie serie w segregatorze. Pilnuj tylko, żeby ich nie wyrzucić: rozporządzenie każe przechowywać wyniki przez 3 lata (§ 17 ust. 1), a przy pomiarach co dwa lata przedostatnia seria może być starsza niż 3 lata. Gorzej, gdy pierwszy raz zamawiasz pomiary pyłów tuż przed naborem. Wtedy masz jedną serię i dołączasz oświadczenie z wyjaśnieniem i uzasadnieniem, dlaczego przedostatnich pomiarów nie ma (katalog działań, pkt 13). Tak samo działa to przy klimatyzacji w gorącym albo zimnym mikroklimacie (pkt 12).
Przykład z datami: pomiar pyłu w marcu 2024 r. dał 0,3 NDS, więc kolejny robisz najpóźniej w marcu 2026 r. Jeśli następny nabór ruszy w podobnym terminie jak ostatni, czyli pod koniec lutego 2027 r., dołączasz sprawozdanie z 2026 r. jako ostatnie i z 2024 r. jako przedostatnie. Obowiązek przechowywania sprawozdania z 2024 r. mija w marcu 2027 r., czyli akurat w trakcie takiego naboru. Nie wyrzucaj go, bo bez niego nie dołączysz przedostatnich pomiarów do wniosku.
Same pomiary pyłów to nie wszystko. Do odciągu dochodzą między innymi projekt albo koncepcja instalacji (od osoby z uprawnieniami w instalacjach sanitarnych albo od wykonawcy instalacji), wykaz źródeł pyłu na hali, dokument z nadzoru budowlanego o przeznaczeniu budynku oraz zdjęcia z opisem obecnej wentylacji i ogrzewania albo oświadczenie, że takiej instalacji nie ma. Projekt ma być spójny z działaniami z oceny ryzyka zawodowego (pkt 13).
Pomiary oświetlenia na stanowisku pracy: tylko laboratorium z akredytacją
Przy nowym oświetleniu (pkt 8, do 60 000 zł dofinansowania) pomiary obecnego oświetlenia robi laboratorium z akredytacją. Na pytanie, czy wystarczy osoba z uprawnieniami do pomiarów oświetlenia, ZUS odpowiada krótko: nie (pytanie nr 97).
Sprawozdanie ma podać wyniki w punktach pomiarowych, średnie natężenie oświetlenia i jego równomierność, wskaźnik oddawania barw odczytany z zamontowanych lamp oraz wartości wymagane przez normę PN-EN 12464-1:2022-01. Dołączasz do niego podpisane zdjęcia wszystkich ocenianych pomieszczeń i stanowisk. Do tego karty katalogowe opraw, które chcesz kupić, projekt oświetlenia z symulacją komputerową, wskaźnikiem olśnienia i rozmieszczeniem opraw oraz dokument z nadzoru budowlanego o przeznaczeniu budynku. Nazwy i liczba pomieszczeń muszą być takie same w sprawozdaniu z pomiarów, w projekcie i we wniosku, a liczba i typ opraw takie same w projekcie i w ofercie (pkt 8, uwaga w katalogu).
Wózki, manipulatory i stoły: ocena obciążenia zamiast laboratorium
Przy sprzęcie, który odciąża kręgosłup i ręce, laboratorium nie jest potrzebne. Potrzebna jest za to ocena obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego, czyli dokument, który pokazuje, jak bardzo praca obciąża mięśnie i stawy pracownika:
- ręczne wózki, manipulatory, chwytaki, wciągniki, egzoszkielety do 450 kg udźwigu (pkt 19) i elektryczne wózki podnoszące bez siedziska, do 2 t udźwigu i 3,5 m wysokości podnoszenia (pkt 20) - ocena według wytycznych z załącznika nr 8 do regulaminu, po 60 000 zł dofinansowania na każdy z tych punktów;
- specjalistyczne stoły z automatyczną regulacją wysokości blatu o co najmniej 50 cm albo pochylenia o co najmniej 30 stopni (pkt 21, do 60 000 zł) - ocena obciążenia statycznego, np. metodą OWAS albo REBA (to popularne metody oceny pozycji ciała przy pracy) albo według normy PN-EN 1005-4, i wykaz stołów, które masz dziś na stanowisku, z ich zakresem regulacji. Dofinansowanie obejmuje tylko istniejące stanowiska, a stoły będące częścią linii produkcyjnej odpadają.
Metodę wybierasz sam (przy stołach z pkt 21 musi to być metoda oceny obciążenia statycznego), a ocenę może przygotować każdy, komu ją zlecisz, byle znał temat. Najczęściej robi to pracownik służby BHP (pytania nr 87 i 88). Załącznik nr 8 nie jest wzorem formularza, ale wymienia elementy, które ocena musi mieć. Sercem jest chronometraż, czyli rozpisanie całej zmiany na czynności. Najważniejsze elementy:
co najmniej 6 czynności z całej zmiany roboczej czas wykonania każdej czynności wymiary i masa przenoszonych przedmiotów opis pozycji ciała pracownika zdjęcie każdej czynności, bez ujawniania wizerunku pracownika prognoza, o ile spadnie obciążenie po zakupie
Po zakończeniu projektu robisz ocenę jeszcze raz, tą samą metodą, żeby dało się porównać wynik przed i po (załącznik nr 8, uwaga 2).
Dlaczego pomiary czynników szkodliwych trzeba mieć przed naborem?
Bo w czasie naboru nie zdążysz ich już dobrze wykorzystać. W edycji 2026.01 ZUS przyjmował wnioski od 23 lutego do 24 marca 2026 r., czyli przez miesiąc (§ 4 ust. 1 regulaminu). W tym czasie trzeba złożyć wniosek razem ze wszystkimi załącznikami. Załączników wysłanych po terminie ZUS nie ocenia (§ 4 ust. 6).
Pomiary są w regulaminie załącznikiem obowiązkowym, sprawdzanym w ocenie formalnej. Jeśli ich zabraknie, ZUS wezwie Cię do usunięcia braku, ale tylko raz i z terminem 14 dni. Gdy przy poprawce znajdzie kolejny brak, wniosek wypada z konkursu (§ 7 ust. 1, 2 i 13).
Pomiary decydują też o punktach
Formalności to dopiero początek. Wniosek ocenia potem ekspert Centralnego Instytutu Ochrony Pracy (CIOP) i w kryterium „cel projektu” sprawdza wskaźniki i poziom ryzyka na podstawie badań i pomiarów. W kryterium „oddziaływanie”, którego punkty mnoży się razy trzy, jeśli ekspert przyzna co najmniej 3 z 5, ocenia, czy podałeś wartości początkowe i docelowe (kryteria wyboru projektów). Przy hałasie, pyłach czy oświetleniu wartością początkową jest wynik pomiaru. Opisowo tego nie uzasadnisz (pytanie nr 89).
Zero punktów w którymkolwiek kryterium merytorycznym oznacza ocenę negatywną i wykluczenie wniosku (§ 8 ust. 6 regulaminu). A walka jest o każdy punkt. Na liście rankingowej z 28 września 2026 r. jest 2510 wniosków, które przeszły ocenę formalną i merytoryczną, a do dofinansowania zakwalifikowano 1366 z nich. Najniższy wynik wśród zakwalifikowanych to 27 punktów na 47 możliwych, a 74 wnioski z takim samym wynikiem przegrały kolejnością (przy remisie decyduje m.in. kategoria ryzyka) i według tego stanu się nie zakwalifikowały. Maksimum punktów i zasady remisu podaje § 9 ust. 2 i 4 regulaminu.
Kolejność przygotowań
Pomiary są pierwszym krokiem, bo na nich stoi reszta dokumentów. Ocena ryzyka zawodowego ma uwzględniać wyniki pomiarów z laboratorium akredytowanego (wytyczne do oceny ryzyka zawodowego, załącznik nr 7), a rysunek obudowy, projekt odciągu czy projekt oświetlenia liczysz od zmierzonych wartości.
Jakie elementy musi mieć ocena ryzyka do wniosku i jakie warunki musi spełnić sama firma, przeczytasz we wpisie Dofinansowanie z ZUS na poprawę warunków pracy: warunki dla małej firmy. Jak wyglądają terminy pomiarów i rejestr czynników szkodliwych w praktyce, pokazujemy na przykładzie pomiarów formaldehydu w pracy.
Najczęstsze pytania o pomiary do konkursu ZUS BHP
Czy wyniki pomiarów hałasu muszą przekraczać normę, żeby dostać dofinansowanie z ZUS?+
Nie. ZUS pisze, że wartości czynników szkodliwych nie muszą być przekroczone, ale w firmie muszą być obszary, w których warunki pracy trzeba poprawić (pytanie nr 92). Pomiar ma to pokazać, a wniosek wyliczyć, o ile będzie lepiej.
Jak stare mogą być pomiary dołączone do wniosku do ZUS?+
Przy hałasie, pyłach i mikroklimacie decyduje rozporządzenie o badaniach i pomiarach: pomiar musi mieścić się w jego częstotliwości (§ 4, § 6, § 12, § 13) i być powtórzony po zmianach na stanowisku, które mogły wpłynąć na narażenie (§ 14). Ogólnie ZUS wymaga pomiarów aktualnych, a ich prawidłowość ocenia ekspert (pytanie nr 95, zadane przy pomiarach wentylacji).
Czy ZUS dofinansuje pomiary po zakończeniu projektu?+
Tak. Pomiary po projekcie są obowiązkowe, bo nimi udowadniasz osiągnięty efekt. Możesz je opłacić sam albo wpisać do projektu jako działanie doradcze (pytanie nr 90). Na wszystkie działania doradcze razem, także na ocenę ryzyka po projekcie, przypada do 5 000 zł, i tylko w projekcie z działaniami inwestycyjnymi (§ 5 ust. 5 i 6 regulaminu). Jeśli przed projektem pomiary musiało zrobić laboratorium akredytowane, ofertę na pomiary po projekcie też dajesz od laboratorium z akredytacją (katalog działań doradczych, pkt 2).
Czy przy wózku do przenoszenia ciężkich elementów potrzebuję pomiarów z laboratorium?+
Nie. Przy sprzęcie z punktów 19-21 katalogu dołączasz ocenę obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego według załącznika nr 8, z chronometrażem całej zmiany i zdjęciami każdej czynności. Może ją przygotować pracownik służby BHP.
Pamiętaj
Najpierw zajrzyj do segregatora z pomiarami czynników szkodliwych: jakie czynniki, z jaką datą i czy po pomiarze coś się zmieniło na stanowisku. Dopiero potem dobieraj obudowy, odciągi i oświetlenie. Dobrze zrobiony pomiar to wartość początkowa, bez której nie pokażesz ekspertowi efektu projektu.
Jeśli chcesz, żebyśmy przygotowali z Tobą ocenę ryzyka zawodowego pod wniosek, zajrzyj na stronę Ocena ryzyka zawodowego. Cały wniosek na kolejny nabór możemy przygotować razem w ramach usługi Dotacje z ZUS na poprawę BHP.
