Praca na wysokości przy myciu okien i witryn: od 1 m, nie od 3 m

Pracownik rozkłada drabinę na chodniku przed sklepem i wchodzi na nią, żeby domyć górną część witryny, a stopy ma mniej więcej półtora metra nad chodnikiem. Czy to już praca na wysokości? Jeśli kierujesz się zasadą, że „wysokość zaczyna się od 3 metrów”, odpowiesz, że nie.

To błąd. Praca na wysokości w przepisach BHP zaczyna się od 1 metra, a próg 3 m pochodzi z dawnych zasad badań lekarskich i z przepisów o pracy młodocianych. Ten sam błąd znaleźliśmy w starszym materiale szkoleniowym, kiedy przerabialiśmy szkolenie dla sprzątaczki na szkolenie dla pracownika, który głównie myje okna i witryny sklepowe.

Z tego wpisu dowiesz się, od ilu metrów liczy się praca na wysokości i jakie są wyjątki, co to oznacza dla szkolenia i badań, jakie ryzyka niesie mycie witryn od strony ulicy i gdzie kończy się zwykłe szkolenie BHP.

Od ilu metrów jest praca na wysokości: 1 m czy 3 m?

Od 1 metra. Definicję daje § 105 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy: pracą na wysokości jest praca na powierzchni znajdującej się co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi.

Liczy się wysokość powierzchni, na której stoisz, a nie wysokość okna. Szczebel drabiny 1,2 m nad chodnikiem już się liczy. Mycie okna na trzecim piętrze z podłogi w pokoju się nie liczy, bo stoisz na poziomie podłogi, ale gdy staniesz na parapecie albo wychylisz się na zewnątrz, grozi Ci upadek z trzeciego piętra, niezależnie od tego, jak to zakwalifikujesz.

Praca na wysokości: definicja i wyjątki

Ten sam paragraf (ust. 2) wyłącza z pracy na wysokości powierzchnię, niezależnie od tego, jak wysoko się znajduje, jeżeli:

• jest osłonięta ze wszystkich stron do wysokości co najmniej 1,5 m pełnymi ścianami albo ścianami z oknami oszklonymi,
• ma inne stałe konstrukcje lub urządzenia, które chronią pracownika przed upadkiem z wysokości.

Przy myciu witryn od strony ulicy te wyjątki nie zadziałają, gdy stoisz na drabinie albo stopniu: nie mają one ścian ani stałej osłony przed upadkiem.

Badania wysokościowe powyżej 3 m: skąd się wziął ten próg

Próg 3 m pochodzi z rozporządzenia w sprawie badań lekarskich pracowników. W jego załączniku nr 1 ta praca dzieliła się kiedyś na „do 3 m” i „powyżej 3 m”, a od tego zależał zakres badań: przy pracy powyżej 3 m badanie neurologiczne, okulistyczne i otolaryngologiczne z oceną błędników było obowiązkowe, a przy pracy do 3 m tylko w zależności od wskazań.

Ten podział zniknął wraz z rozporządzeniem zmieniającym z 12 listopada 2020 r., które weszło w życie 16 grudnia 2020 r. Od tamtej pory w załączniku jest jedna pozycja „Praca na wysokości”, bez metrów.

Przy tej pozycji lekarz zwraca szczególną uwagę na narząd równowagi, bada słuch i wzrok oraz oznacza poziom glukozy we krwi. Badania okresowe wypadają do 25. roku życia co 3 lata, od 25. do 50. roku co 2-3 lata, a później co 1-2 lata.

Co z tego wynika dla Ciebie? Na skierowaniu opisujesz rodzaj pracy, podstawowe czynności, sposób i czas ich wykonywania (tak mówi objaśnienie do wzoru skierowania). Napisz więc wprost, że pracownik myje witryny z drabiny i na jakiej wysokości stoi, a w części „Inne czynniki, w tym niebezpieczne” wpisz pracę na wysokości.

Zakres badań wynika z rozporządzenia o badaniach lekarskich, a lekarz może go poszerzyć i wyznaczyć krótszy termin kolejnego badania (§ 2 ust. 2).

Próg 3 m znajdziesz też w przepisach o pracy młodocianych: praca na wysokości powyżej 3 m jest im wzbroniona (rozporządzenie w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym), a młodociany powyżej 16 lat może ją wykonywać tylko w ramach przygotowania zawodowego, do 2 godzin na dobę, przy pełnym zabezpieczeniu przed upadkiem i wyłączeniu innych zagrożeń. Nie ma to nic wspólnego z tym, od ilu metrów zaczyna się praca na wysokości.

W przepisach BHP próg 3 m nie decyduje też o tym, czy praca jest szczególnie niebezpieczna. Zdanie, że taka praca jest szczególnie niebezpieczna dopiero powyżej 3 m, stało w starym materiale, o którym pisałam na początku. W nowym szkoleniu już go nie ma.

Mycie okien na wysokości to praca szczególnie niebezpieczna: co musi zrobić pracodawca

Praca z drabiny od 1 m to od razu praca szczególnie niebezpieczna, bo § 80 ust. 1 tego samego rozporządzenia obejmuje prace opisane w jego rozdziale 6, a prace na wysokości są jedną z nich. Z tego wynikają trzy obowiązki.

Szkolenie okresowe co rok. Pracownik na stanowisku robotniczym przechodzi szkolenie okresowe nie rzadziej niż raz na 3 lata, ale na stanowisku z pracami szczególnie niebezpiecznymi nie rzadziej niż raz w roku (§ 15 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP). Osoba, która myje witryny z drabiny, łapie się na roczny termin. Jak ustalić termin, gdy stanowisko łączy kilka rodzajów pracy, opisujemy we wpisie Szkolenie okresowe BHP co ile na stanowisku łączonym: rok czy 5 lat.

Wpis do wykazu. Pracodawca ustala i aktualizuje wykaz prac szczególnie niebezpiecznych występujących w zakładzie (§ 80 ust. 2). Mycie okien i witryn z drabiny powinno się w nim znaleźć.

Nadzór, środki i instruktaż. Przy takich pracach pracodawca zapewnia bezpośredni nadzór wyznaczonych osób, odpowiednie środki zabezpieczające i instruktaż z imiennym podziałem pracy, kolejnością zadań i wymaganiami BHP przy poszczególnych czynnościach (§ 81). Jeśli pracownik jeździ po sklepach sam, zaplanuj ten nadzór z góry: wyznacz osobę, która będzie przy pracy z drabiny, a w instrukcji opisz, kto to jest i co sprawdza.

Do tego dochodzi zakaz niezależny od wysokości: pracownica w ciąży nie myje witryn z drabiny. Wchodzenie i schodzenie po drabinach oraz praca na wysokości poza stałymi podestami z pełnym zabezpieczeniem przed upadkiem są dla kobiet w ciąży wzbronione (część VIII ust. 2 załącznika do rozporządzenia w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią).

Mycie witryn sklepowych od strony ulicy: ryzyka, których nie ma w środku

Stare szkolenie dla sprzątaczki zakładało, że okna myje się od wewnątrz. Witryna od strony ulicy to inne miejsce pracy: obcy ludzie, ruch, pogoda i brak kontroli nad otoczeniem. Ocena ryzyka zawodowego, którą pracodawca robi i dokumentuje na podstawie art. 226 Kodeksu pracy, i instruktaż stanowiskowy muszą to uwzględniać.

Jeśli Twoja ocena ryzyka dla sprzątaczki opisuje tylko sprzątanie w środku, a pracownik myje witryny od ulicy, dokument nie pasuje do pracy. Jak wyłapać takie rozjazdy między stanowiskami, piszemy we wpisie Ocena ryzyka zawodowego kilku stanowisk: niespójności przed kontrolą PIP.

Najpierw kij, potem drabina: praca na drabinie przy witrynie

Najprostszy sposób na pracę na wysokości to nie wchodzić na wysokość. Dlatego w naszym szkoleniu dla osób myjących witryny pierwsza zasada brzmi: najpierw kij teleskopowy, także taki, przez który pompa podaje na szybę wodę demineralizowaną (oczyszczoną z minerałów), a dopiero gdy kij nie wystarczy, drabina.

Kij ma swoje ryzyka. Przy wietrze działa jak żagiel, z wężem jest ciężki dla barku, karku i nadgarstka, a długi kij w pobliżu linii energetycznej może skończyć się porażeniem. Zanim go rozłożysz, popatrz w górę.

Przy pracy na drabinie do 2 m drabina ma być stabilna i zabezpieczona przed przesunięciem (§ 108 rozporządzenia o ogólnych przepisach BHP), a całą pracę trzeba tak zorganizować, żeby pracownik nie musiał się wychylać poza obrys urządzenia, na którym stoi (§ 107).

Powyżej 2 m, a niżej także wtedy, gdy trzeba się wychylać, dochodzą obowiązki z § 110: przed pracą sprawdzić stan i stabilność drabiny, a pracownik ma używać sprzętu chroniącego przed upadkiem z wysokości i hełmu ochronnego.

Jeśli przy witrynie potrzebujesz szelek i hełmu, to zwykle sygnał, że lepiej sięgnąć po kij. Gdy drabina jest jednak potrzebna, w naszym szkoleniu obowiązują takie zasady:

Gdzie kończy się zwykłe szkolenie BHP: podnośnik, rusztowanie, liny

Szkolenie wstępne i okresowe dla osoby myjącej okna obejmuje drabinę, schodki robocze i kij. Nie daje uprawnień do pracy z urządzeń, które wymagają osobnych kwalifikacji:

• podnośnik koszowy to podest ruchomy przejezdny, a jego operator potrzebuje zaświadczenia kwalifikacyjnego (rozporządzenie w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji przy obsłudze urządzeń technicznych);
• rusztowanie stawiają i rozbierają monterzy z uprawnieniami (ten wymóg zapisano wprost w § 109 rozporządzenia w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych), więc przy myciu okien w praktyce zamawiasz je u firmy, która je montuje. Przed pracą na rusztowaniu powyżej 2 m trzeba dokonać jego odbioru technicznego (§ 109 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia o ogólnych przepisach BHP);
• dostęp linowy, czyli mycie elewacji z lin, wymaga specjalistycznego przygotowania i sprzętu, których zwykłe szkolenie BHP nie zapewnia.

Jeśli Twój pracownik ma myć witryny z podnośnika, zaświadczenie kwalifikacyjne załatwiasz osobno. Szkolenie BHP może tylko przypomnieć, że jest potrzebne. Więcej o tym, co obejmuje każda część szkolenia przy przyjęciu do pracy, piszemy we wpisie Ile trwa szkolenie wstępne BHP: skrót do 1,5 godziny to za mało.

Najczęstsze pytania o pracę na wysokości przy myciu okien

Masz w firmie osoby, które myją okna albo witryny, a ich szkolenie powstało z myślą o sprzątaniu w środku? Napisz do mnie albo zadzwoń. Przygotujemy szkolenie wstępne pod tę pracę, z wysokością, szkłem i ulicą, a ocenę ryzyka dopasujemy do tego, co pracownik naprawdę robi.