Dofinansowanie z ZUS na poprawę warunków pracy: warunki dla małej firmy
czytaj więcej
Takie pytanie trafiło do nas niedawno: firma chce kupić piłę do cięcia metalu i kompresor do jej zasilania. Czy dotacja z ZUS na poprawę BHP pokryje taki zakup?
Nie pokryje. ZUS płaci za to, co chroni człowieka przy maszynie, a nie za maszynę, na której się pracuje. Pokażę Ci na katalogu działań, czego nie kupisz, co ZUS sfinansuje przy maszynie, którą już masz, jakie pomiary i ocenę ryzyka przygotować przed wnioskiem i dlaczego wykreślona pozycja może obniżyć dofinansowanie poniżej minimum 15 000 zł i wyrzucić wniosek z konkursu.
Spis treści
Konkurs ZUS BHP finansuje tylko to, co jest w katalogu
Najnowsza edycja konkursu ma numer 2026.01 i dotyczy projektów realizowanych w 2027 r. (dokumenty konkursu 2026.01 w BIP ZUS). Wnioski w tej edycji składało się od 23 lutego do 24 marca 2026 r. (§ 4 ust. 1 regulaminu).
Kolejnej edycji ZUS jeszcze nie ogłosił, więc wszystko poniżej opieram na regulaminie 2026.01. Z tych zasad skorzystasz, przygotowując się do następnego naboru.
Lista rzeczy, na które dostaniesz pieniądze, jest zamknięta. Dofinansowanie obejmuje wyłącznie działania z katalogu (§ 5 ust. 5 regulaminu konkursu). Katalog to załącznik nr 4 do regulaminu: 25 działań inwestycyjnych i 2 doradcze, przy wielu z nich limity kwot i lista rzeczy, których ZUS nie sfinansuje.
Wniosek ocenia ekspert Centralnego Instytutu Ochrony Pracy (CIOP). Może on wskazać pozycje, które nie kwalifikują się do dofinansowania według katalogu, i obniżyć zawyżone wydatki (§ 8 ust. 5 regulaminu). Czego nie ma w katalogu, to ekspert wykreśla.
Czy dotacja z ZUS na BHP pokryje nową maszynę produkcyjną?
Nie. Katalog dopuszcza zakup tylko kilku konkretnych rodzajów maszyn, np. podestów ruchomych do pracy na wysokości (pkt 16) czy elektrycznych wózków podnoszących (pkt 20). Ogólnie o maszynach mówi jeden punkt, 25. Obejmuje maszyny i urządzenia, „których wyłącznym przeznaczeniem jest bezpośrednia ochrona człowieka/pracownika przed urazami mechanicznymi”. Katalog podaje dwa przykłady: poskromy zwierząt i kosze do pompowania kół.
Ten sam punkt wprost wyklucza „maszyny automatyzujące procesy pracy; maszyny produkcyjne, których przeznaczeniem jest wytworzenie produktu”. Piła, prasa, tokarka czy półautomat do cięcia służą do wykonywania pracy, więc odpadają, nawet jeśli mają lepsze osłony niż stary sprzęt.
Liczy się to, do czego maszyna służy, a nie to, jak bardzo jest bezpieczna. Działania „wymiana maszyny na nowszą i bezpieczniejszą” w katalogu po prostu nie ma. ZUS podkreśla w odpowiedzi na pytanie nr 39 z katalogu pytań i odpowiedzi do konkursu 2026.01, że nie dofinansowuje zakupów poszczególnych urządzeń, tylko projekty poprawy istniejących warunków pracy. Kupić możesz sprzęt, który poprawia BHP i mieści się w katalogu.
Kompresor, narzędzia i elementy linii też odpadają
Kompresora, który zasila maszynę, nie znajdziesz w żadnym z 25 punktów katalogu. To urządzenie do pracy, a nie do ochrony pracownika.
Katalog wyklucza takie rzeczy także wprost, w kilku miejscach:
- punkt 22 (urządzenia chroniące przed czynnikami biologicznymi) wyklucza „maszyny i elementy ciągów technologicznych oraz narzędzia pracy”, a punkt 23 (czynniki chemiczne) maszyny i inne elementy ciągów technologicznych;
- punkt 24 (środki ochrony indywidualnej) wyklucza narzędzia pracy i sprzęt roboczy;
- punkt 19 (urządzenia do przenoszenia ciężarów) wyklucza między innymi podajniki, przenośniki i urządzenia dedykowane do jednej maszyny.
Czy maszynę z kompresorem można wpisać jako zestaw?
To drugie pytanie, które zadała nam ta sama firma. Odpowiedź jest ta sama: nie. Katalog ocenia, czym jest rzecz i do czego służy, a nie jak ją nazwiesz we wniosku.
Ukryć tego też się nie da. Do każdego działania dołączasz ofertę handlową z nazwą, typem, modelem i parametrami technicznymi (§ 6 ust. 12 pkt 13 regulaminu), więc ekspert od razu zobaczy, że „zestaw” to piła z zasilaniem. Ani piła, ani kompresor, ani oba razem nie służą wyłącznie ochronie człowieka, więc nie mieszczą się w punkcie 25. Piła dodatkowo podpada wprost pod wykluczenie maszyn produkcyjnych.
Co ZUS sfinansuje przy maszynie, którą już masz
Pieniądze z konkursu dostaniesz na to, co ogranicza zagrożenie przy pracującej maszynie. Przy typowym stanowisku z maszyną w grę wchodzą cztery punkty katalogu:
| Co kupisz | Najważniejszy warunek |
|---|---|
| Osłony, kurtyny świetlne, sterowanie oburęczne, odłączniki energii, elementy sterowania bezpieczeństwa (pkt 1) | Maszyna używana w Twojej firmie co najmniej 3 lata przed złożeniem wniosku |
| Kabiny, obudowy i ekrany dźwiękoizolacyjne, tłumiki, materiały dźwiękochłonne (pkt 5 i 6) | Sprawozdanie z badań hałasu z akredytowanego laboratorium i rysunek z przewidywanym obniżeniem hałasu |
| Odciągi, okapy, filtry, urządzenia do odpylania (pkt 13) | Przedostatnie i ostatnie pomiary pyłów lub chemikaliów z akredytowanego laboratorium |
| Środki ochrony indywidualnej, np. ochronniki słuchu (pkt 24) | Dofinansowanie do 40 000 zł na projekt |
Do osłon z punktu 1 dołączasz m.in. zdjęcia maszyny ze strefami niebezpiecznymi i tabliczką znamionową, oświadczenie o czasie jej używania w firmie podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym oraz rysunek albo wizualizację montażu z wymiarami. Jeśli osłona albo kurtyna jest podłączona do sterowania maszyny, dochodzi schemat podłączenia z poziomem zapewnienia bezpieczeństwa (PL) albo poziomem nienaruszalności bezpieczeństwa (SIL), czyli klasą niezawodności układu bezpieczeństwa według norm. Do tego dołączasz dokumentację walidacji, czyli sprawdzenia, że układ działa tak, jak go zaprojektowano.
Osłony do maszyny kupionej rok czy dwa lata temu nie przejdą, bo katalog wyklucza takie zabezpieczenia przy maszynach używanych krócej niż trzy lata.
Gdy przedostatnich pomiarów pyłów nie masz, dołączasz oświadczenie z wyjaśnieniem, dlaczego ich brak. Przy odciągu z punktu 13 potrzebujesz jeszcze projektu albo koncepcji instalacji i dokumentu z nadzoru budowlanego o przeznaczeniu budynku. Odkurzacz przemysłowy do sprzątania stanowiska nie przejdzie, katalog wyklucza go wprost.
W punkcie 24 uważaj na granicę między środkiem ochrony a odzieżą. Ochronniki słuchu kupisz, ale zwykła odzież, rękawice i obuwie robocze to „sprzęt roboczy”, którego ZUS nie finansuje. Rękawice czy obuwie, które są środkiem ochrony indywidualnej z deklaracją zgodności UE (np. elektroizolacyjne), mogą przejść. Do wniosku dołączasz dokument z doborem tych środków do zagrożeń na stanowisku.
Kupujesz tylko sprzęt fabrycznie nowy, wyprodukowany najwcześniej w roku poprzedzającym złożenie wniosku (§ 6 ust. 12 pkt 13 regulaminu). Leasing i najem z możliwością wykupu odpadają (pytanie nr 63 w katalogu pytań i odpowiedzi).
Pomiary i ocena ryzyka zawodowego przed wnioskiem
Konkurs dotyczy wyłącznie stanowisk, które już działają (pytanie nr 33 w katalogu pytań i odpowiedzi). Dlatego najpierw maszyna ma pracować, potem mierzysz, a dopiero na końcu piszesz wniosek. Przygotowania w trzech krokach:
1
Pomiary na działającym stanowisku
Hałas, pyły czy chemikalia mierzy laboratorium z akredytacją, czyli z wykazu Polskiego Centrum Akredytacji. Pomiar robi się przy pracującej maszynie, więc maszyna, przy której chcesz coś poprawić, musi już działać.
2
Ocena ryzyka z elementami z załącznika nr 7
Metoda jest dowolna, ale dokument musi mieć m.in. opis stanowiska z wykazem maszyn, wyniki pomiarów i działania spójne z wnioskiem.
3
Oferty i wniosek
Dopiero z pomiarami i oceną ryzyka w ręku dobierasz osłony, kabinę czy odciąg i zbierasz oferty z konkretnym modelem.
ZUS nie zakłada, że pomiary robisz specjalnie pod konkurs. Jeśli pracownicy są narażeni na hałas albo pył, pracodawca i tak musi je mierzyć (art. 227 Kodeksu pracy, pytanie nr 89 w katalogu pytań i odpowiedzi). Jak wyglądają terminy i rejestry przy takich pomiarach, pokazujemy na przykładzie pomiarów formaldehydu w pracy.
Ocena ryzyka musi zawierać elementy z wytycznych do oceny ryzyka zawodowego (załącznik nr 7): opis stanowisk z wykazem maszyn i narzędzi, wyniki pomiarów z akredytowanego laboratorium, poziom ryzyka przed i po planowanych działaniach. Działania w ocenie ryzyka muszą zgadzać się z tym, o co prosisz we wniosku. Jeśli masz aktualną ocenę, wystarczy ją uzupełnić o brakujące elementy (pytanie nr 86).
Zanim zaczniesz zamawiać pomiary, sprawdź też, czy Twoja firma w ogóle może startować i co zobowiązujesz się utrzymać przez 3 lata po odbiorze projektu. Opisałam to we wpisie Dofinansowanie z ZUS na poprawę warunków pracy: warunki dla małej firmy.
Po zakończeniu projektu robisz ocenę jeszcze raz, tą samą metodą. Przy kilku stanowiskach w projekcie przyda Ci się wpis o tym, jak wyłapać niespójności w ocenie ryzyka zawodowego kilku stanowisk. Jeśli wolisz zlecić cały dokument, przygotujemy ocenę ryzyka zawodowego z elementami, których wymaga ZUS.
Minimalne dofinansowanie 15 000 zł - po wykreśleniach poniżej progu wniosek odpada
Minimalna kwota dofinansowania to 15 000 zł (§ 5 ust. 2 regulaminu), a ZUS pokrywa najwyżej 80% wartości projektu (§ 5 ust. 4). Projekt musi więc być wart co najmniej 18 750 zł brutto.
Teraz najważniejsze: jeśli po wykreśleniach eksperta dofinansowanie spadnie poniżej 15 000 zł, wniosek wypada z konkursu (§ 8 ust. 7 regulaminu, pytanie nr 19 w katalogu pytań i odpowiedzi). Samo wykreślenie jednej pozycji nie odrzuca wniosku, dopóki zostaje powyżej progu. Przykład: projekt za 25 000 zł brutto daje 20 000 zł dofinansowania. Ekspert wykreśla dopisany kompresor za 8 000 zł, zostaje 17 000 zł projektu, czyli 13 600 zł dofinansowania… i cały wniosek odpada, razem z osłonami, które same w sobie były w porządku.
Jest też drugie ryzyko. Ekspert ocenia między innymi, czy działania pasują do ryzyka na stanowisku i czy wydatki są niezbędne, a „0” punktów w którymkolwiek z tych kryteriów oznacza ocenę negatywną (§ 8 ust. 3 i 6 regulaminu). Dlatego wpisuj do wniosku tylko pozycje, które przypiszesz do konkretnego punktu katalogu i do zagrożenia z oceny ryzyka.
Najczęstsze pytania o dotację z ZUS na poprawę BHP przy maszynach
Czy ZUS dofinansuje osłony do maszyny kupionej rok temu?+
Nie. Punkt 1 katalogu wyklucza osłony i urządzenia ochronne do maszyn używanych w firmie krócej niż trzy lata przed dniem złożenia wniosku. Taką maszynę możesz za to wyciszyć (pkt 5 i 6) albo podłączyć do niej odciąg (pkt 13), jeśli pomiary pokażą taką potrzebę.
Ile wynosi dofinansowanie ZUS na BHP w 2026 roku?+
W konkursie 2026.01 ZUS pokrywa do 80% wartości projektu, od 15 000 zł do 345 000 zł na inwestycje (§ 5 regulaminu). Przy maszynie obowiązują też limity punktów katalogu: 40 000 zł na środki ochrony indywidualnej (pkt 24) i 80 000 zł na maszyny i urządzenia, które służą wyłącznie ochronie pracownika przed urazami mechanicznymi (pkt 25). Osłony i urządzenia ochronne z pkt 1 nie mają osobnego limitu kwot.
Czy kupię z dotacji ZUS ochronniki słuchu dla pracowników przy maszynie?+
Tak, w punkcie 24 katalogu, do 40 000 zł dofinansowania na projekt. Musisz dołączyć dokumentację doboru środków do zagrożeń na stanowisku i deklaracje zgodności UE. Zwykła odzież, rękawice i obuwie robocze nie przejdą.
Czy w następnym konkursie ZUS katalog będzie taki sam?+
Nie musi. Każda edycja ma własny regulamin i własny katalog działań. Po ogłoszeniu kolejnego naboru sprawdź przede wszystkim punkty 1 i 25 oraz limity kwot, zanim zamówisz pomiary.
Pamiętaj
Maszynę produkcyjną i kompresor kupujesz z własnych pieniędzy albo z innego programu. Konkurs ZUS dołoży się dopiero do tego, co chroni ludzi przy tej maszynie, gdy już pracuje i masz na to pomiary.
Jeśli nie wiesz, które działania z katalogu pasują do Twojego stanowiska, napisz do nas. Sprawdzimy to i pomożemy przygotować wniosek. Zobacz, jak wygląda nasza pomoc przy dotacjach z ZUS na poprawę BHP.
