Ocena ryzyka zawodowego kilku stanowisk: niespójności przed kontrolą PIP

Masz w firmie kilka stanowisk i dla każdego osobną ocenę ryzyka zawodowego. Każda z osobna wygląda poprawnie: opis stanowiska, karty zagrożeń, środki, podpisy. Kłopot widać dopiero wtedy, gdy położysz je obok siebie… ta sama niszczarka ma w nich dwie różne oceny, a klimatyzacja występuje tylko w jednym dokumencie.

Przy kontroli Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) takie różnice mogą wzbudzić pytania, bo dotyczą tego samego budynku i tego samego sprzętu. Pokażę, gdzie oceny kilku stanowisk potrafią się rozjechać, kiedy różny wynik jest w porządku i jak sprawdzić komplet kart, zanim zrobi to inspektor.

Ta sama niszczarka, dwie oceny ryzyka - skąd ta różnica?

Przykład: dwa stanowiska w jednym biurze, jedna niszczarka. W pierwszej karcie ciężkość skutków to 2, a ryzyko 4. W drugiej ciężkość skutków to 1, a ryzyko 2. Urządzenie to samo, pomieszczenie to samo, a oceny różne.

Żeby zobaczyć, gdzie leży błąd, trzeba wiedzieć, z czego składa się wynik. W tym przykładzie ryzyko to wynik mnożenia ciężkości skutków przez prawdopodobieństwo, każde w skali od 1 do 3: 2 × 2 = 4 i 1 × 2 = 2. Mnożenie parametrów opisuje też poradnik PIP Jak ocenić ryzyko zawodowe?: w metodzie Risk Score (to nazwa metody) skutki, ekspozycję, czyli czas i częstość narażenia, oraz prawdopodobieństwo ocenia się osobno, a ryzyko to wynik ich mnożenia.

PN-N-18002: ciężkość skutków i prawdopodobieństwo to dwie różne rzeczy

Metoda z normy PN-N-18002, opisana w tym samym poradniku PIP, też opiera się na tych dwóch parametrach, tylko wynik odczytuje się z tabeli, a nie mnoży. Skutki opisujesz rodzajem urazu lub choroby: małe to np. niewielkie stłuczenia i zranienia bez długotrwałych dolegliwości i bez przerwy w pracy, średnie to np. zranienia, alergie skórne czy nieskomplikowane złamania, po których jest przerwa w pracy. Prawdopodobieństwo mówi, jak często te skutki mogą się pojawić w całym okresie pracy zawodowej.

Ciężkość skutków zależy od urazu, jaki urządzenie może spowodować przy danej czynności, a nie od tego, jak często ktoś przy nim pracuje. Jeśli jeden pracownik używa niszczarki codziennie, a drugi raz na jakiś czas, różnicę wpisujesz w prawdopodobieństwie, a w metodzie Risk Score w ekspozycji. Jeśli obaj wykonują przy niszczarce te same czynności, ciężkość skutków powinna być w obu kartach taka sama.

Ta sama zasada dotyczy oświetlenia. Jeśli w jednym budynku jedna karta ocenia je na 4, a druga na 2, różnica musi wynikać z opisu pracy, np. z czasu spędzanego w tych pomieszczeniach. Bez takiego opisu wygląda na pomyłkę.

Monitor u dwóch pracowników: kiedy ocena ryzyka zawodowego na stanowisku pracy może się różnić

Różne wyniki dla tego samego zagrożenia nie zawsze są błędem. Przykład: praca przy monitorze z wyższym ryzykiem u pracownika, który siedzi przy komputerze cały dzień, i z niższym u serwisanta, który część czasu spędza u klientów. Czas pracy przy monitorze jest inny, więc prawdopodobieństwo skutków też.

Taką różnicę obroni jednak tylko opis wpisany do dokumentu. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wymaga, żeby ocena zawierała opis stanowiska z wykonywanymi zadaniami (§ 39a ust. 3), a lista kontrolna PIP do oceny ryzyka zawodowego doprecyzowuje: zadania wykonywane stale, okresowo i sporadycznie.

Napisz, ile czasu pracownik spędza przy monitorze, a ile poza biurem. To ma też skutek prawny. Przepisy o stanowiskach z monitorami ekranowymi dotyczą osoby, która używa monitora co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy (§ 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie BHP na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe).

Pułapka: serwisant, który w dni biurowe też pracuje przy monitorze praktycznie cały dzień. Jeśli karta nie mówi, ile jest takich dni, niższy wynik u niego wygląda na przeoczenie, a nie na przemyślaną ocenę.

Zagrożenia, które giną przy pisaniu kolejnej karty

Druga niespójność to zagrożenie, które jest w jednej ocenie, a w drugiej go brak, choć obaj pracownicy korzystają z tych samych pomieszczeń i sprzętu. Przykłady:

• klimatyzacja - w jednej karcie osobne zagrożenie bakteriami i grzybami, w drugiej tylko „wentylacja mechaniczna ogólna”, choć to ten sam budynek;
• aneks kuchenny - w jednej karcie zagrożenie oparzeniem, w drugiej aneks jest tylko wspomniany;
• toner z drukarki - w jednej karcie jest, w drugiej brak, choć drugi pracownik też drukuje.

Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby ich wykonywania (§ 39a ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). Pierwsze pytanie w części listy kontrolnej PIP poświęconej zagrożeniom brzmi: „Czy zidentyfikowano wszystkie zagrożenia?”.

Te same instalacje nazywaj w każdej karcie tak samo. Jeśli w jednym dokumencie jest „klimatyzacja”, a w drugim „wentylacja mechaniczna”, czytający nie wie, czy to dwa różne urządzenia, czy jedno opisane dwa razy inaczej.

Jak wygląda pełna lista zagrożeń biura, pokazuję we wpisie Ocena ryzyka zawodowego pracownika biurowego: co wpisać i jakie błędy.

Nadzór przełożonego i praca w izolacji: te same warunki, ten sam opis

W jednej karcie przełożony „bywa na miejscu, ale nie stale”, w drugiej jest „obecny na miejscu”, choć obaj pracownicy pracują w tej samej siedzibie. Jeśli to ten sam przełożony, opisy się wykluczają. Jeśli różni, karta powinna to wskazać.

Od tego zdania zależy, czy w ocenie pojawia się zagrożenie pracą w pojedynkę. Lista kontrolna PIP wymienia prace wykonywane w izolacji od zespołu wśród zagrożeń, których obecność w zakładzie trzeba sprawdzić. Gdy przełożonego nie ma na miejscu, pracownik, któremu coś się stanie, może zostać bez pomocy. Ocena powinna to opisać.

Warunki wspólne dla kilku stanowisk (nadzór, godziny pracy, miejsca pracy) opisz raz i przenieś do każdej karty bez zmian. Różnić się mają tylko tam, gdzie naprawdę różnią się stanowiska, np. gdy jeden pracownik wyjeżdża do klientów, a drugi pracuje tylko w siedzibie.

Kobiety w ciąży i wiek pracowników w każdej karcie oceny ryzyka zawodowego

Lista kontrolna PIP zaleca, żeby ocena ryzyka zawodowego przy każdym zagrożeniu określała, kto może zostać poszkodowany. Przypomina też o grupach, których dotyczą szczególne wymagania prawne: kobietach w ciąży, młodocianych i osobach z niepełnosprawnościami. Kodeks pracy każe pracodawcy uwzględniać ochronę zdrowia pracownic w ciąży lub karmiących dziecko piersią w działaniach profilaktycznych (art. 207 § 2 pkt 5).

Kobiety w ciąży: limity dźwigania i inne zakazy

Wykaz prac zakazanych kobietom w ciąży jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z 3 kwietnia 2017 r. (załącznik, część I ust. 1). Przy pracy fizycznej i biurowej są tam m.in.:

Praca dorywcza to w rozporządzeniu praca wykonywana do 4 razy na godzinę, jeśli łącznie nie trwa dłużej niż 4 godziny na dobę.

Dla kobiet karmiących dziecko piersią limit podnoszenia i przenoszenia to 6 kg przy pracy stałej i 10 kg przy pracy dorywczej (część I ust. 2 pkt 2). Jeśli pracownica w ciąży lub karmiąca dźwiga ponad te limity, pracodawca musi dostosować jej warunki albo czas pracy, a gdy to niemożliwe lub niecelowe, przenieść ją do innej pracy, a w razie braku takiej możliwości zwolnić ją na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy (art. 179 § 2 Kodeksu pracy). Dlatego limit wpisany tylko w jednej karcie to za mało.

Wiek pracownika przy ręcznym transporcie

Przy ręcznych pracach transportowych pracodawca ocenia ryzyko, biorąc pod uwagę m.in. indywidualne predyspozycje pracownika, takie jak sprawność fizyczna, wiek i stan zdrowia (§ 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie BHP przy ręcznych pracach transportowych). Jeśli jedna karta opisuje np. osoby po 50. roku życia, druga też powinna, zwłaszcza gdy na drugim stanowisku dźwiga się więcej.

Niespójność wygląda tak: pełny opis grup szczególnych w karcie biurowej, a w karcie stanowiska fizycznego sam zakaz pracy z substancjami szkodliwymi dla rozrodczości, bez limitów dźwigania. Tymczasem właśnie na stanowisku fizycznym limity dźwigania są ważniejsze.

Jak sprawdzić, czy ocena ryzyka zawodowego kilku stanowisk jest spójna przed kontrolą PIP

Najpierw wypisz zagrożenia wspólne dla budynku i sprzętu, z którego korzystają wszyscy. Potem sprawdź, czy każde z nich jest w każdej karcie, pod tą samą nazwą:

Dalej porównaj ocenę tych samych zagrożeń między kartami. Ciężkość skutków dla tego samego urządzenia i tych samych czynności ma być taka sama. Inne prawdopodobieństwo jest w porządku, jeśli opis stanowiska mówi, skąd się bierze.

Na koniec zestaw z rzeczywistością każdego stanowiska trzy rzeczy: nadzór, czas pracy i miejsca pracy. Karta oceny ryzyka zawodowego ma opisywać to, jak ktoś naprawdę pracuje, a nie to, co zostało w szablonie po poprzednim stanowisku.

Co jeszcze sprawdza inspektor i jak przebiega sama wizyta, opisujemy we wpisie Jak wygląda kontrola PIP?. Jeśli chcesz, żeby ktoś przeszedł z Tobą przez dokumenty przed wizytą inspektora, zajrzyj do naszej oferty Kontrola PIP.

Najczęstsze pytania o spójność oceny ryzyka zawodowego

Chcesz sprawdzić, czy oceny ryzyka w Twojej firmie mówią to samo o tym samym budynku i sprzęcie? Zadzwoń albo napisz. Położę karty obok siebie i wypiszę różnice do wyjaśnienia, a gdy poprawek jest za dużo, przygotujemy nową ocenę ryzyka zawodowego.