Przesyłanie danych osobowych mailem a RODO - dokumenty pracowników
czytaj więcej
Rano pracownik siedzi przy komputerze i rysuje schemat szafy sterowniczej. Po południu jedzie do klienta, wchodzi na podest i podłącza falownik w rozdzielnicy na hali. Kadry pytają: szkolenie okresowe BHP co ile? Co 5 lat, bo ma dyplom inżyniera? A może co rok, bo bywa na wysokości i przy urządzeniach pod napięciem?
Odpowiedź zależy od tego, do której grupy z rozporządzenia zaliczysz to stanowisko, a dyplom niczego tu nie przesądza. Wyjaśniam, co mówią przepisy, jak podejść do stanowiska łączonego i jak zapisać to w ocenie ryzyka, żeby dokumenty się ze sobą nie kłóciły.
Spis treści
Robotnik czy inżynier: szkolenie okresowe BHP co ile lat
Obowiązek szkoleń okresowych wynika z art. 237³ § 2 Kodeksu pracy. Szczegóły są w rozporządzeniu w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Jego § 14 ust. 2 dzieli pracowników na sześć grup. Przy stanowisku, które łączy biuro i pracę w terenie, liczą się dwie:
- pkt 2 - pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych,
- pkt 3 - pracownicy inżynieryjno-techniczni, w tym projektanci, konstruktorzy maszyn i innych urządzeń technicznych, technolodzy i organizatorzy produkcji.
Terminy podaje § 15. Szkolenie okresowe na stanowiskach robotniczych odbywa się w formie instruktażu nie rzadziej niż raz na 3 lata, a na stanowiskach, na których są wykonywane prace szczególnie niebezpieczne, nie rzadziej niż raz w roku (ust. 1). Pozostałe grupy, w tym pracownicy inżynieryjno-techniczni, pracodawcy i kierujący pracownikami oraz służba BHP, przechodzą kurs, seminarium albo samokształcenie kierowane nie rzadziej niż raz na 5 lat, a pracownicy administracyjno-biurowi raz na 6 lat (ust. 2).
W firmach, których przeważająca działalność (według kodu PKD) ma kategorię ryzyka nie wyższą niż trzecia, pracownicy administracyjno-biurowi szkolenia okresowego w ogóle nie muszą przechodzić, chyba że ocena ryzyka wskazuje inaczej (art. 237³ § 2² Kodeksu pracy). Kategorie ryzyka przypisują rodzajom działalności przepisy o składce na ubezpieczenie wypadkowe (załącznik nr 2 do rozporządzenia w sprawie różnicowania stopy procentowej tej składki).
Roczny termin przepis wiąże wyłącznie ze stanowiskami robotniczymi. Inżynier zakwalifikowany do pkt 3 ma według rozporządzenia szkolenie nie rzadziej niż co 5 lat, nawet jeśli czasem pracuje na wysokości. Dlatego najpierw trzeba ustalić grupę, a dopiero potem termin.
Wyższe wykształcenie samo grupy nie wyznacza. Rozporządzenie dzieli ludzi według stanowiska i tego, co na nim robią, a nie według dyplomu. Absolwent politechniki, który większość czasu naprawia i montuje urządzenia, pracuje fizycznie, nawet jeśli w ogłoszeniu o pracę wymagano studiów.
Prace szczególnie niebezpieczne - kiedy szkolenie raz w roku
Definicję daje § 80 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Prace szczególnie niebezpieczne to:
- prace opisane w dziale IV, rozdziale 6 tego rozporządzenia: roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu pracy lub jego części, prace w zbiornikach, kanałach, wnętrzach urządzeń technicznych i innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych, prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych oraz prace na wysokości,
- prace określone jako szczególnie niebezpieczne w innych przepisach BHP albo w instrukcjach eksploatacji urządzeń i instalacji,
- inne prace o zwiększonym zagrożeniu lub wykonywane w utrudnionych warunkach, które pracodawca uznał za szczególnie niebezpieczne.
Pracą na wysokości jest już praca na powierzchni co najmniej 1,0 m nad podłogą lub ziemią (§ 105). Nie liczy się powierzchnia osłonięta ze wszystkich stron pełnymi ścianami albo ścianami z oknami oszklonymi do wysokości co najmniej 1,5 m, ani wyposażona w inne stałe konstrukcje lub urządzenia chroniące przed upadkiem.
Prace przy urządzeniach elektroenergetycznych mają własne przepisy. Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych w § 27 ust. 2 zalicza do prac stwarzających możliwość szczególnego zagrożenia dla zdrowia lub życia m.in. konserwację, remonty, montaż i prace kontrolno-pomiarowe w pobliżu nieosłoniętych części pod napięciem, prace przy urządzeniach pod napięciem (poza wykonywanymi stale w ustalonych miejscach na podstawie instrukcji eksploatacji) oraz prace na wysokości (pkt 6, 8 i 9).
W rozporządzeniu o urządzeniach energetycznych nie pada co prawda nazwa „prace szczególnie niebezpieczne”, ale § 80 ust. 1 pozwala pracodawcy uznać prace o zwiększonym zagrożeniu za szczególnie niebezpieczne. W praktyce robimy to wprost: wpisujemy takie prace do wykazu prac szczególnie niebezpiecznych.
Bez tego, o ile instrukcja eksploatacji urządzeń sama nie nazywa ich szczególnie niebezpiecznymi, prace pod napięciem nie dają rocznego terminu. Opiera się on wtedy na innych pracach z § 80 ust. 1, u pracownika z naszego przykładu przede wszystkim na pracy na wysokości.
Wykaz prac szczególnie niebezpiecznych w Twojej firmie
Pracodawca ma obowiązek ustalić i aktualizować wykaz prac szczególnie niebezpiecznych występujących w zakładzie (§ 80 ust. 2). Jeśli pracownik na stanowisku robotniczym wykonuje prace szczególnie niebezpieczne, jego szkolenie okresowe wypada co rok. Liczy się to, co faktycznie robi: praca na wysokości jest szczególnie niebezpieczna z mocy przepisu, nawet gdy ktoś zapomniał wpisać ją do wykazu.
Stanowisko łączone: biuro, warsztat i praca u klienta
Rozporządzenie nie ma osobnej grupy dla stanowisk mieszanych. Każde stanowisko warto więc przypisać do jednej grupy z § 14 ust. 2. W naszych ocenach ryzyka przyjmujemy prostą zasadę: o grupie decyduje to, co w pracy przeważa.
Weźmy typowe stanowisko w firmie, która serwisuje automatykę przemysłową. Pracownik:
- w biurze projektuje i programuje,
- w warsztacie naprawia i testuje urządzenia,
- montuje szafy sterownicze,
- jeździ do klientów i pracuje na ich halach, także na wysokości i przy urządzeniach elektroenergetycznych.
Projektowanie przemawia za pkt 3, ale większość dnia to fizyczna praca serwisowa. Przy takim stanowisku wybieramy pkt 2, czyli stanowisko robotnicze. Do tego dochodzą prace szczególnie niebezpieczne, więc szkolenie okresowe wypada raz w roku.
Podpowiedź daje też klasyfikacja zawodów i specjalności. Takie stanowisko łączy dwa zawody: 215104 Inżynier elektryk automatyk (wielka grupa 2, Specjaliści) i 742110 Monter-elektronik - układy elektroniczne automatyki przemysłowej (wielka grupa 7, Robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy). Kod zawodu nie decyduje o terminie szkolenia, ale pokazuje, że stanowisko ma wyraźną część robotniczą.
Gdy zostajesz przy grupie inżynieryjno-technicznej
Jeśli w Twojej firmie taki pracownik naprawdę głównie projektuje, a w terenie bywa rzadko, możesz zostać przy pkt 3. Wtedy przepis daje 5 lat, ale to termin maksymalny.
Pracodawca ustala częstotliwość i czas trwania szkolenia okresowego po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami, biorąc pod uwagę rodzaj i warunki pracy na stanowisku (§ 15 ust. 3). Może więc wyznaczyć szkolenie częściej niż co 5 lat. Jeśli taki pracownik wykonuje prace szczególnie niebezpieczne, zalecamy krótszy termin, np. co rok, z uzasadnieniem zapisanym w ocenie ryzyka.
Szkolenie częstsze, niż wymaga przepis, nie jest błędem. Rzadsze już tak.
Częstotliwość szkolenia musi wynikać z zagrożeń w ocenie ryzyka
Dla stanowiska łączonego robimy jedną ocenę ryzyka zawodowego z oboma kodami zawodu w nazwie, a karty zagrożeń grupujemy według miejsc pracy: biuro, warsztat, montaż, praca u klienta, jazda samochodem. Wtedy w jednym dokumencie widać, że praca na wysokości i przy urządzeniach pod napięciem dotyczy tej samej osoby, która część tygodnia siedzi przy biurku. A to właśnie te zagrożenia uzasadniają szkolenie raz w roku.
W opisie stanowiska w ocenie ryzyka wpisujemy też, jak często pracownik przechodzi szkolenie okresowe i dlaczego. Przy stanowisku z przykładu: raz w roku, § 15 ust. 1, bo pracownik wykonuje prace na wysokości i przy urządzeniach pod napięciem.
Inspektor PIP przy kontroli sprawdza ważność szkoleń BHP i ocenę ryzyka zawodowego dla stanowisk (więcej o tym we wpisie Jak wygląda kontrola PIP?). Jeśli ocena ryzyka kwalifikuje stanowisko jako robotnicze z pracami szczególnie niebezpiecznymi, a zaświadczenie pokazuje kurs dla inżynieryjno-technicznych ważny 5 lat, dokumenty sobie przeczą. Taką sprzeczność trudno wytłumaczyć, a widać ją od razu, gdy położysz obok siebie zaświadczenie i ocenę ryzyka.
1
Wypisz miejsca i czynności
Biuro, warsztat, montaż, praca u klienta, jazda samochodem. Przy każdym miejscu zapisz, co pracownik tam robi.
2
Ustal, co przeważa
Tak robimy w naszych ocenach: przeważa praca fizyczna, to stanowisko robotnicze (§ 14 ust. 2 pkt 2). Przeważa projektowanie, to inżynieryjno-techniczne (pkt 3).
3
Sprawdź prace szczególnie niebezpieczne
Stanowisko robotnicze z pracami szczególnie niebezpiecznymi (§ 80 ust. 1) to szkolenie okresowe co rok, bez nich co 3 lata. Te prace wpisz do wykazu (§ 80 ust. 2).
4
Wpisz to samo w każdym dokumencie
Ocena ryzyka, skierowanie na szkolenie i zaświadczenie mają podawać tę samą grupę i ten sam termin.
BHP to nie jedyne szkolenia, które firma planuje. Jak to wygląda przy ochronie danych osobowych, gdzie przepisy terminów nie podają, piszemy we wpisie Szkolenie RODO obok BHP: jak często i jak dokumentować skuteczność.
Najczęstsze pytania o szkolenie okresowe BHP
Szkolenie BHP co ile lat trzeba powtarzać?+
Na stanowiskach robotniczych co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych co rok. Pracownicy inżynieryjno-techniczni, kierujący pracownikami i służba BHP nie rzadziej niż co 5 lat, a administracyjno-biurowi co 6 lat (§ 15 rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP), o ile nie obejmuje ich zwolnienie z art. 237³ § 2² Kodeksu pracy. Pierwsze szkolenie okresowe przeprowadza się do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy na stanowisku, a u osób kierujących pracownikami do 6 miesięcy (§ 15 ust. 4).
Czy inżynier musi mieć szkolenie okresowe BHP co roku?+
Z rozporządzenia to nie wynika: pracownik inżynieryjno-techniczny ma szkolenie nie rzadziej niż co 5 lat. Co rok wypada, gdy stanowisko zakwalifikujesz jako robotnicze i występują na nim prace szczególnie niebezpieczne albo gdy pracodawca po konsultacji z pracownikami ustali częstsze szkolenie (§ 15 ust. 3).
Czy wyższe wykształcenie oznacza szkolenie co 5 lat?+
Nie. Rozporządzenie dzieli pracowników według stanowisk, a nie według dyplomu. W naszej praktyce inżyniera, który większość czasu naprawia i montuje urządzenia, kwalifikujemy na stanowisko robotnicze.
Kto ustala wykaz prac szczególnie niebezpiecznych?+
Pracodawca. Ma obowiązek ustalić i aktualizować wykaz prac szczególnie niebezpiecznych występujących w zakładzie (§ 80 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). Wpisuje do niego m.in. prace na wysokości od 1,0 m (jeśli występują w zakładzie i nie obejmuje ich wyłączenie z § 105 ust. 2) oraz prace, które inne przepisy lub instrukcje eksploatacji uznają za szczególnie niebezpieczne.
Masz w firmie pracownika, który projektuje i serwisuje, a nie wiesz, do której grupy go zaliczyć? Napisz do mnie albo zadzwoń. Pomogę ustalić grupę i termin, przygotujemy ocenę ryzyka, a szkolenie okresowe BHP zorganizujemy w formie właściwej dla tej grupy.
