Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego w gospodarstwie: obowiązek i aktualizacja

„Gospodarstwo rolne jest zwolnione z instrukcji bezpieczeństwa pożarowego” - takie zdanie usłyszałam niedawno od pracownika jednego z naszych klientów z branży rolnej. Nie byłam pewna, czy to prawda, więc sprawdziłam to w przepisach.

Okazało się, że to mit. Wyjaśniam, skąd się wziął, kiedy instrukcja w gospodarstwie naprawdę nie jest potrzebna, jak to sprawdzić, co ile ją aktualizować i kto może ją przygotować.

Ulga dla budownictwa zagrodowego dotyczy tylko czyszczenia kominów, nie instrukcji

Zasady ochrony przeciwpożarowej (w skrócie ppoż) budynków opisuje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 822 ze zm.). Budownictwo zagrodowe, czyli budynki w gospodarstwie rolnym, pojawia się w nim tylko w jednym miejscu: w § 34 ust. 4.

Ten przepis mówi, że przy usuwaniu zanieczyszczeń z przewodów dymowych, spalinowych i wentylacyjnych w budynkach zagrodowych nie trzeba kwalifikacji kominiarskich. Ulga dotyczy więc tego, kto może czyścić komin, a nie instrukcji.

Przepisy o instrukcji bezpieczeństwa pożarowego obejmują budynki inwentarskie

Obowiązek wynika z § 6 ust. 1 tego samego rozporządzenia. Instrukcję zapewniają i wdrażają właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów przeznaczonych między innymi do funkcji:

Budynek inwentarski to budynek dla zwierząt gospodarskich, na przykład obora czy chlewnia. Jest wymieniony wprost, obok hal produkcyjnych i magazynów.

Obowiązek dotyczy właściciela, zarządcy albo użytkownika budynku, a nie pracodawcy. Instrukcja może więc być wymagana także wtedy, gdy w gospodarstwie nie pracuje nikt poza rodziną.

Kiedy instrukcja nie jest wymagana? Liczy się kubatura

Jedyne zwolnienie zależy od budynku, a nie od tego, czy prowadzisz gospodarstwo. Według § 6 ust. 8 instrukcja nie jest wymagana, gdy w budynku nie ma strefy zagrożenia wybuchem, a do tego:

• kubatura brutto budynku nie przekracza 1000 m³, a gdy budynek jest podzielony na strefy pożarowe, czyli części oddzielone od siebie elementami przeciwpożarowymi, na przykład ścianą przeciwpożarową, liczy się kubaturę każdej strefy osobno,
• kubatura brutto budynku inwentarskiego nie przekracza 1500 m³.

Strefa zagrożenia wybuchem to miejsce, w którym może powstać wybuchowa mieszanina palnych substancji z powietrzem (§ 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia). Jeśli taka strefa jest w budynku, zwolnienie odpada bez względu na jego wielkość.

Ile to jest 1000 m³? Na przykład hala 20 × 10 m o wysokości 5 m. Obora 25 × 12 m przy tej samej wysokości ma już 1500 m³, czyli tyle, ile wynosi górna granica dla budynku inwentarskiego. Próg dotyczy kubatury, a nie powierzchni podłogi, więc wysokość budynku liczy się tak samo jak jego długość i szerokość.

Jak sprawdzić kubaturę swojego budynku?

Najpewniej w projekcie budowlanym. Kubatura jest jednym z parametrów, które projektant podaje w części opisowej projektu architektoniczno-budowlanego (§ 20 ust. 1 pkt 4 lit. a rozporządzenia w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego). Zasady jej liczenia opisuje Polska Norma PN-ISO 9836 o wskaźnikach powierzchniowych i kubaturowych, wymieniona w załączniku do tego rozporządzenia.

Pamiętaj, że przepis mówi o kubaturze brutto. Nie mierzysz więc samego wnętrza „od ściany do ściany”, tylko cały budynek. Liczysz każdy budynek osobno, bo próg dotyczy budynku, a nie całego gospodarstwa.

Starszy budynek nie ma projektu albo był przebudowany? Wtedy kubaturę trzeba policzyć z pomiaru. Na oko nie da się tego rozstrzygnąć, a od wyniku zależy, czy instrukcja jest obowiązkowa.

Co ile aktualizacja instrukcji bezpieczeństwa pożarowego?

Co najmniej raz na 2 lata. Według § 6 ust. 7 instrukcję aktualizujesz też po każdej zmianie sposobu użytkowania budynku albo procesu technologicznego, która wpływa na warunki ochrony przeciwpożarowej.

Uważaj przy rozbudowie obory czy hali. Instrukcja musi zawierać plany obiektu z powierzchnią, drogami ewakuacji i rozmieszczeniem gaśnic (§ 6 ust. 1 pkt 8), więc po rozbudowie po prostu przestaje opisywać budynek. A budynek, który dziś mieści się w progu 1000 albo 1500 m³, po rozbudowie może go przekroczyć. Wtedy instrukcja, której wcześniej nie było, staje się obowiązkowa.

Sama instrukcja w segregatorze to też za mało. Rozporządzenie każe ją wdrożyć: musi opisywać, jak zapoznajesz z nią pracowników (§ 6 ust. 1 pkt 6), i leżeć w miejscu dostępnym dla ekip ratowniczych (§ 6 ust. 9).

Kto może sporządzić instrukcję bezpieczeństwa pożarowego?

Osoba z kwalifikacjami z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej (art. 4 ust. 2a i 2b) wymienia inżyniera pożarnictwa, a przy podstawowych obowiązkach właściciela budynku także inspektora ochrony przeciwpożarowej albo technika pożarnictwa. Uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej daje szkolenie w szkołach, ośrodkach szkolenia albo instytutach badawczych Państwowej Straży Pożarnej i są ważne 5 lat (art. 4a).

Uprawnień służby BHP na tej liście nie ma. Dlatego opracowanie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego zlecasz osobno, nawet jeśli BHP prowadzi Ci ta sama firma. Przygotowujemy ją w ramach dokumentacji i opracowań PPOŻ.

Najczęstsze pytania o instrukcję ppoż w gospodarstwie

Masz w gospodarstwie oborę, halę albo magazyn i nie wiesz, czy mieszczą się w progu? Zacznij od projektu i kubatury brutto. Jeśli wyjdzie więcej, napisz albo zadzwoń, a pomożemy przygotować instrukcję zgodnie z przepisami :-)